A?a??i ha�?c tinh hoa: Ma��t sa�� nga�� nha?�n

0
25

Khi nha??c A�a??n giA?o da�?c tinh hoa hay A�a??i ha�?c tinh hoa, ng?�a�?i ta hay nghA� A�a??n nha�?ng ng?�a�?i ha�?c xua??t sa??c. Nh?�ng na??u cho ra?�ng tinh hoa A�a��ng nha??t va��i xua??t sa??c lA� nga�� nha?�n.

T?�??ng ta��, via��c A�a��nh nghA�a giA?o da�?c tinh hoa cha�� da��a vA�o ta�� la�� gia�?a sa�� ng?�a�?i nha?�p ha�?c trA?n ta��ng sa�� ng?�a�?i trong A�a�� tua��i A�i ha�?c a�Y ma��t ba?�c ha�?c ca�? tha�? (gross enrolment ratio a�� GER) a�Y ma��t qua��c gia cA�ng lA� thia�?n ca?�n.

Va�� trA� khA?ng tha�? thay tha?? ca��a A�a??i ha�?c tinh hoa

Khi theo dA�i sa�� phA?t tria�?n ca��a giA?o da�?c A�a??i ha�?c chA?u A�u a�Y tha?? ka�� 20,Trow Martin (1973) bA?o cA?o ra?�ng, sa�� da��ch chuya�?n ta�� giA?o da�?cA�A�a??i ha�?c tinh hoaA�sang A�a??i chA?ng xa??y ra khi cha�� sa�� GER lA?n quA? 15%. A�ng A�a�? xua??t cha�� sa�� GER d?�a��i 15% lA� giA?o da�?c tinh hoa; ta�� 15%-50% lA� giA?o da�?c A�a??i chA?ng; trA?n 50% lA� giA?o da�?c pha�� quA?t.

Tuy va?�y, Trow cA�ng nha??n ma??nh ra?�ng sa�� chuya�?n da��ch nA�y khA?ng tria��t tiA?u sa�� ta��n ta??i ca��a A�a??i ha�?c tinh hoa. A?A? lA� ba�Yi A�a??i ha�?c tinh hoa luA?n A�A?ng vai trA? riA?ng, mang sa�� ma��nh riA?ng vA� khA?ng tha�? thay tha??.

A?a??i ha�?c tinh hoa ta��n ta??i lA� ma��t pha?�n ca��a gia��i tinh hoa, A�a�? dA�nh cho gia��i tinh hoa, pha�?c va�? cho gia��i tinh hoa, vA� vA� sa�� ta��n ta??i vA� phA?t tria�?n ca��a gia��i nA�y a�Y ma��i qua��c gia. A?A?y lA� n??i ha�� tha��nghA?a vA� phA?t tria�?ncA?c quan A�ia�?m, ha�?c thuya??t ca��a ta?�ng la��p tinh hoa tha��ng tra��, giA?p gia��i tinh hoa gia??i quya??t cA?c bA�i toA?n siA?u vA� mA? ca��a qua��c gia vA� tham gia vA�o tha?? gia��i siA?u vA� mA? qua��c ta??.

NA?i tA?m la??i, giA?o da�?c A�a??i ha�?c tinh hoa cA? vai trA? a�?A�a��nh hA�nh ha�� t?� t?�a�Yng vA� nhA?n cA?ch ca��a ta?�ng la��p tha��ng tra��a�?, A�A�o ta??o cho sinh viA?n nA?ng la��c lA?nh A�a??o trong chA�nh pha�� vA� cA?c lA�nh va��c chuyA?n nghia��p (Trow, 1973).

KhA?ng gian tA?n nghiA?m a�Y A?a??i ha�?c Oxford, ma��t A�a??i ha�?c tinh hoa lA?u A�a�?i ca��a n?�a��c Anh. a??nh: Reuters

KhA?ng gian tA?n nghiA?m a�Y A?a??i ha�?c Oxford, ma��t A�a??i ha�?c tinh hoa lA?u A�a�?i ca��a n?�a��c Anh. a??nh: Reuters

Na??m gia�? vA� A�ia�?u khia�?n A�a??i ha�?c tinh hoa th?�a�?ng lA� cA?c nhA?m tinh hoa nha�? bao ga��m lA?nh A�a??o ca��a cA?c ta�� cha��c kinh ta??, chA�nh tra��, ha�?c thua?�t quya�?n la��c cA? quen bia??t nhau, cA? chung ha�� giA? tra�� vA� quan A�ia�?m, vA� ra quya??t A�a��nh thA?ng qua ha�?p kA�n phi chA�nh tha��c. NhA?m ng?�a�?i nA�y cA? tha�? bao ga��m: cA?c ba�� tr?�a�Yng, hia��u tr?�a�Yng tr?�a�?ng A�a??i ha�?c, thA�nh viA?n a��y ban A�a??i ha�?c. (Trow, 1973, tr.12).

Trow cA�ng cha�� ra sa�� khA?c bia��t gia�?a giA?o da�?c A�a??i ha�?c tinh hoa vA� A�a??i chA?ng na?�m a�Y (1) ThA?i A�a�� A�a��i va��i via��c tia??p ca?�n giA?o da�?c A�a??i ha�?c, (2) Vai trA? ca��a giA?o da�?c A�a??i ha�?c, (3) Ch?�??ng trA�nh A�A�o ta??o vA� ph?�??ng tha��c gia??ng da??y, (4) A?a?�c A�ia�?m, tA�nh cha??t, chua?�n ma��c ha�?c thua?�t ca��a nhA� tr?�a�?ng, (5) Trung tA?m quya�?n la��c vA� ra quya??t A�a��nh trong nhA� tr?�a�?ng, (6) Via��c sA�ng la�?c, la��a cha�?n ng?�a�?i ha�?c, vA� (7) HA�nh chA�nh a�� qua??n tra�� nhA� tr?�a�?ng.

Ba??t cha??p nha�?ng va??n A�a�? mA� gia��i nghiA?n ca��u giA?o da�?c A�a??i ha�?c quan nga??i va�? A�a??i ha�?c tinh hoa nh?� ba??t bA�nh A�a??ng giai ca??p, giA�u nghA?o, cha��ng ta��c, A�a??i ha�?c tinh hoa va?�n ta��n ta??i sa��ng sa�?ng va��i danh giA? khA?ng ha�? suy chuya�?n. Tuy va?�y, khA?ng pha??i cA?c A�a??i ha�?c tinh hoa luA?n ca��ng nha??c va��i ba��c t?�a�?ng hA�ng rA�o ca��a ha�?.

CA?c A�a??i ha�?c nh?� Harvard, Yale hay Princeton A�a�?u ca??p ha�?c ba��ng cho cA?c sinh viA?n xua??t sa??c xua??t thA?n ta�� ta?�ng la��p thu nha?�p tha??p vA� trung bA�nhvA� nha�?ng sua??t ha�?c ba��ng nA�y va?�n luA?n A�?�a�?c coi lA� ha�?c ba��ng a�?quA? ta��ca�?.

Via��t Nam: B?�a��c vA�o A�a??i chA?ng hA?a mA� ch?�a hA�nh thA�nh tinh hoa

CA?ng tha��c a�?GER 15%a�� ca��a Trow pha??n A?nh chA�nh xA?c sa�� phA?t tria�?n A�a??i ha�?c a�Y cA?c n?�a��c chA?u A�u vA� Ma�? n??i giA?o da�?c A�a??i ha�?c phA?t tria�?n liA?n ta�?c qua nhia�?u tha?? ka�� vA� A�A? ta��ng cA? tha�?i ka�? lA� A�a?�c quya�?n cha�� dA�nh cho ta?�ng la��p trung l?�u, quA? ta��c. Khi A?p da�?ng vA�o ma��t qua��c gia nh?� Via��t Nam, tiA?u chA� nA�y tra�Y nA?n thua?�n tA?y A�a��nh l?�a�?ng, vA� da?�n ta��i sa�� nha?�m la?�n gia�?a sa�� xua??t sa??c (excellence) va��i tinh hoa (elitism).

GiA?o da�?c Via��t Nam nA?i chung, giA?o da�?c A�a??i ha�?c nA?i riA?ng, va��i ha�� tha��ng cA?c tr?�a�?ng chuyA?n, la��p cha�?n, ha�� tha��ng A�A�o ta??o ca�� nhA?n tA�i nA?nga�� cha��ng ta�? chA?ng ta A�A? phA?t tria�?n mA? hA�nh A�A�o ta??o xua??t sa??c, dA�nh cho nha�?ng ng?�a�?i ha�?c cA? nA?ng la��c na��i tra��i. Tuy nhiA?n A�a�? xem xA�t A�A?y cA? pha??i lA� giA?o da�?c tinh hoa khA?ng thA� ca?�n phA?n tA�ch nhia�?u ya??u ta�� khA?c nh?� nA? dA�nh cho gia��i tinh hoa, pha�?c va�? gia��i tinh hoa vA� cA? tha�? A�A�o ta??o ra gia��i tinh hoa ca��a A�a??t n?�a��c hay khA?ng.

Da��a trA?n phA?n tA�ch theo nha�?ng giA?c A�a�� Trow khA?i quA?t va�? A�a??i ha�?c tinh hoa ph?�??ng TA?y, cA? tha�? nA?i ra?�ng Via��t Nam ch?�a hA�nh thA�nh A�a??i ha�?c tinh hoa va��i A�A?ng vai trA?, sa�� ma��nh vA� nA?ng la��c ka�? va�?ng ca��a nA?. NA?i cA?ch khA?c, tr?�a��c khi b?�a��c vA�o giai A�oa??n A�a??i chA?ng hoA? (ch?�a cA? con sa�� tha��ng nha??t nh?�ng GER ca��a A�a??i ha�?c Via��t Nam A�?�a�?c cho lA� na?�m trong khoa??ng 16-20%), A�a??i ha�?c Via��t Nam ch?�a hA�nh thA�nh giA?o da�?c tinh hoa.

A?ia�?u nA�y cA? nghA�a ha�� tha��ng A�a??i ha�?c Via��t Nam cha�� ya??u lA� A�a??i ha�?c A�a??i chA?ng, cA? bao ga��m A�A�o ta??o xua??t sa??c. Va��i sa�� kha�Yi A�a��ng a��ng da�?ng 4.0 vA�o A�A�o ta??o, A�a??i ha�?c trong n?�a��c ba??t A�a?�u cA? chA?t xu h?�a��ng ca��a A�a??i ha�?c pha�� quA?t cho phA�p ng?�a�?i ha�?c cA? c?? ha��i tia??p ca?�n giA?o da�?c A�a??i ha�?c khA?ng gia��i ha??n va�? ca?? ph?�??ng tia��n vA� chi phA�, khA?ng gian vA� tha�?i gian.

Tuy nhiA?n, sa�� thia??u va??ng nha�?ng A�a??i ha�?c tinh hoa A�A? lA�m cho chA�nh pha�� thia??u A�i nha�?ng trung tA?m t?� va??n va�? chia??n l?�a�?c A�a�? A�a��nh h?�a��ng A�ia�?u hA�nh A�a??t n?�a��c a�Y ta?�m vA� mA?, siA?u vA� mA? ma��t cA?ch ha�� tha��ng vA� hia��u qua??. A?a?�c bia��t a�Y ta?�m siA?u vA� mA?, nA? khia??n chA�nh pha�� r??i vA�o tra??ng thA?i ba�� A�a��ng, ba�� da?�n da??t vA� pha??i vay m?�a�?n chA�nh sA?ch trong cA?c cua��c ch??i toA�n ca?�u.

A?a�? bA? A�a??p vA�o khoa??ng tra��ng nA�y, hia�?n nhiA?n via��c xA?y da��ng vA� phA?t tria�?n ma��t hoa?�c ma��t vA�i A�a??i ha�?c tinh hoa a�Y Via��t Nam lA� ca?�n thia??t. A?a??i ha�?c tinh hoa nha??t thia??t pha??i ta?�p ha�?p A�?�a�?c A�a��i ngA� trA� tha��c ?�u tA? A�a?�u ngA�nh A�a�? cA? tha�? nghiA?n ca��u xA?c la?�p tr?�a�?ng phA?i, ha�?c thuya??t, mA? hA�nh chi pha��i sa�� phA?t tria�?n ca��a Via��t Nam, phA? ha�?p va��i va�� tha?? A�a��a chA�nh tra�� ca��a Via��t nam trA?n ba??n A�a�� tha?? gia��i, phA? ha�?p va��i na�?n ta??ng vA?n hoA?, xA? ha��i ca��a Via��t Nam A�a�? a��ng da�?ng gia??i quya??t cA?c bA�i toA?n tha��c tia��n ca��a A�a??t n?�a��c.

"Khi nA?i va�? gia��i tinh hoa hay ta?�ng la��p tinh hoa, cA?c nhA� nghiA?n ca��u vA� la?�p thuya??t va�? a�?tinh hoaa�� nh?� Gaetano Mosca, Pareto, Anthony Giddens, Alan Zuckerman, A�a�?u cha�� da?�n A�a??n gia��i tinh hoa chA�nh tra�� (political elite), A�?�a�?c xA?c A�a��nh lA� nhA?m thia�?u sa�� nha�?ng cA? nhA?n na??m gia�? cA?c va�� trA� quya�?n la��c A�a?�u nA?o a�Y ma��t ta�� cha��c.

Trong cA?c tA�i lia��u ha�?c thua?�t bA�n va�? gia��i tinh hoa, gia��i nA�y A�?�a�?c ga�?i tA?n ba?�ng nha�?ng thua?�t nga�? nh?� a�?ta?�ng la��p tha��ng tra��a�?, a�?ta?�ng la��p th?�a�?ng l?�ua�?, a�?ta?�ng la��p chA�nh tra��a�?, a�?tinh hoa chA�nh tra��a�?, a�?tinh hoa quya�?n la��ca�?, hay a�?thia�?u sa�� tha��ng tra��a�? (Jan 2012; Giddens 1972; Zuckerman 1977).

Ma?�c dA? gia�?a cA?c ha�?c gia?? cA?n cA? nhia�?u tranh lua?�n, nhA�n chung cA? tha�? tha??y cA?u chuya��n va�? gia��i tinh hoa khA?ng pha??i cha�� lA� va??n A�a�? tia�?n, ca��a ca??i, vA� sa�� giA�u cA?, mA� cA?n lA� quya�?n la��c vA� vai trA? ca��a gia��i nA�y trong cA?c va??n A�a�? qua��c gia thA?ng qua nA?ng la��c trA� tua��."

TA�i lia��u tham kha??o:

  • Giddens, A. (1972). Elites in the British Class Structure. [Article]. Sociological Review, 20(3), 345-372, doi:10.1111/j.1467-954X.1972.tb00214.x.
  • Higley, J., & Burton, M. G. (1988). Democratic Transitions and Democratic Breakdowns: The Elite Variable. Institute of Latin American Studies.
  • Jan, P. (2012). The Weberian Foundations of Modern Elite Theory and Democratic Elitism. [research-article]. Historical Social Research / Historische Sozialforschung(1 (139)), 38.
  • Trow, M. (1973). Problems in the Transition from Elite to Mass Higher Education. Carnegie Commission on Higher Education, Berkeley C. A.
  • Zuckerman, A. (1977). The Concept a�?Political Elitea�?: Lessons from Mosca and Pareto. [research-article]. The Journal of Politics(2), 324.

NO COMMENTS

LEAVE A REPLY